Een route zonder sneeuw is eenvoudiger, vroeg vertrekken voorkomt problemen en wat in de wandelgids staat, klopt nog steeds. Het zijn vertrouwde uitgangspunten waarmee generaties bergwandelaars hun tochten hebben voorbereid. Toch zijn ze niet langer onder alle omstandigheden voldoende. Gletsjers trekken zich terug, rotshellingen komen eerder bloot te liggen en hitte, smeltwater en zware neerslag kunnen een wandelroute in korte tijd veranderen.
Halverwege juli zijn de gletsjers in de Alpen volgens de Duitse Alpenvereniging uitzonderlijk sterk uitgesmolten. Bij de Zittauer Hütte in de Zillertaler Alpen lopen de omstandigheden naar schatting drie tot vier weken voor op wat gebruikelijk is. Op de noordoostgraat van de Wildspitze wordt ondertussen gewaarschuwd voor zeer groot steenslaggevaar.
Wandelen in de Alpen is daardoor niet opeens overal gevaarlijk. Veel wandelpaden zijn uitstekend onderhouden en zonder problemen begaanbaar. Wel wordt actuele informatie steeds belangrijker. Deze vijf vertrouwde wandelregels blijven bruikbaar, maar vragen om een moderne aanvulling.
Een goede wandelkaart en routebeschrijving blijven onmisbaar. Alleen vertellen ze vooral hoe de route eruitzag op het moment dat de informatie werd verzameld. In de tussentijd kan een pad zijn verlegd, beschadigd of tijdelijk afgesloten.
Vooral bij routes langs steile hellingen, gletsjers, bergbeken en losse rots kan het landschap sneller veranderen dan een gedrukte wandelgids kan worden bijgewerkt. Door terugtrekkend ijs kunnen nieuwe puinhellingen en steile passages ontstaan. Ook hevige regenval, modderstromen en rotsval kunnen een bekend pad plotseling onbegaanbaar maken.
De Duitse Alpenvereniging benadrukt daarom dat mogelijke alternatieven al tijdens de voorbereiding moeten worden bekeken. Dat geldt niet alleen voor zware hoogalpiene tochten. Ook wandelroutes op middelhoge bergen kunnen door een beschadigde brug, versperde kloof of lokale aardverschuiving anders lopen dan verwacht.
Controleer kort voor vertrek de website van de lokale toeristische regio, bergbaan, berghut of Alpenvereniging. Bekijk meldingen over afsluitingen en actuele omstandigheden en kijk eventueel op een webcam. Bij een wandeling naar een berghut kan een telefoontje naar de huttenwaard veel duidelijkheid geven. Een opgeslagen gps-route is handig, maar vormt geen bewijs dat een pad op dit moment open of veilig is.
Lees ook: Gratis wandelkaarten: 9 tips voor websites en apps
Op het eerste gezicht klinkt het logisch: zonder harde sneeuwvelden, glad ijs en winterse resten is een wandelpad eenvoudiger. In veel gevallen klopt dat ook. Toch kan het vroeg verdwijnen van sneeuw juist nieuwe problemen zichtbaar maken.
Sneeuw en ijs kunnen losse stenen tijdelijk op hun plaats houden. Wanneer een helling snel sneeuwvrij wordt en de bodem opwarmt, kunnen stenen makkelijker loskomen. In het hooggebergte speelt ook permafrost een rol: permanent bevroren water in spleten werkt als een soort lijm tussen rotsblokken. Wanneer dit ijs warmer wordt of smelt, kan de stabiliteit van een rotswand afnemen.
Daarnaast laat een terugtrekkende gletsjer niet automatisch een goed begaanbaar wandelpad achter. Er kunnen steile rotsplaten, modder, los puin en instabiele morenes tevoorschijn komen. Overgangen die vroeger over een relatief gelijkmatig sneeuw- of ijsveld liepen, kunnen daardoor technisch moeilijker worden.
Een volledig sneeuwvrije berg is dus niet automatisch een veilige berg. Let bij hogere wandelingen op verse stenen op het pad, waarschuwingsborden, recent verlegde routes en informatie over steenslag.
Vroeg op pad gaan is nog altijd een van de beste adviezen voor een zomerse bergwandeling. In de ochtend is het meestal koeler, heb je meer tijd voor onverwachte vertraging en is de kans groter dat je voor eventuele middaggewitters terug bent. Bij tochten in de buurt van sneeuw en gletsjers heeft een vroege start nog een voordeel: na een koude nacht zijn sneeuwvelden, ijs en puinhellingen vaak stabieler. Naarmate de temperatuur stijgt, neemt de kans op zachte sneeuw, smeltwater en loskomende stenen toe.
Maar vroeg vertrekken biedt niet altijd voldoende zekerheid. Wanneer de temperatuur ’s nachts boven het vriespunt blijft, kan sneeuw of ijs onvoldoende verharden. Bergbeken kunnen dan ook in de ochtend al veel smeltwater afvoeren. Op zulke dagen verdwijnt een deel van het voordeel van een vroege start.
Niet alleen het tijdstip, maar ook de omstandigheden tijdens de voorgaande nacht zijn dus belangrijk. Controleer bij hoge tochten de temperatuur en de hoogte van de vorstgrens. Soms is het verstandiger om een route uit te stellen, een lager gelegen alternatief te kiezen of in een andere periode terug te komen.
Een blauwe lucht, veel zon en geen regen: voor veel vakantiegangers klinkt het als ideaal bergweer. Toch kan een hete dag juist extra inspannend zijn, ook wanneer er geen wolkje aan de lucht staat.
Op open zuidhellingen kan de gevoelstemperatuur snel oplopen. Schaduw ontbreekt vaak, terwijl de zonkracht op hoogte sterker is. Uitdroging, hoofdpijn en uitputting kunnen daardoor eerder optreden dan verwacht. Een route die bij 20 graden aangenaam is, kan bij temperaturen rond of boven de 30 graden een heel andere uitdaging worden.
Warmte heeft bovendien invloed op de omgeving. Sneeuwvelden worden zachter, bergbeken voeren meer smeltwater en op steile rotsroutes kan de kans op vallende stenen later op de dag toenemen. Ook kan een warme, zonnige ochtend worden gevolgd door zware onweersbuien in de middag. Een onbeschutte zuidhelling vraagt op een hete dag om een andere planning dan een route door bos of langs een schaduwrijke noordhelling.
Kies tijdens warme perioden voor een kortere tocht, vertrek vroeg en vermijd lange, open beklimmingen midden op de dag. Neem meer drinken mee dan normaal en plan niet automatisch een route naar een hoger gelegen top omdat het daar koeler zou zijn. Op grote hoogte blijven de zonkracht en lichamelijke belasting aanzienlijk.
Een kabbelend beekje, een bron naast het pad of een berghut waar je de drinkfles kunt vullen: in de Alpen lijkt water nooit ver weg. Toch is het riskant om er tijdens de route zonder controle op te vertrouwen.
Na een droge winter of warme periode kunnen bronnen minder water leveren of helemaal droogvallen. Kleine beekjes die op de wandelkaart staan, hoeven in de zomer niet continu te stromen. Tegelijkertijd kunnen grotere gletsjerbeken op warme middagen juist zo sterk aanzwellen dat een gebruikelijke oversteekplaats tijdelijk onveilig wordt.
Ook berghutten beschikken niet altijd onbeperkt over water. Steeds vaker hebben berghutten te maken met een tekort aan water, en dat al vroeg in de zomer. Bronnen en waterreservoirs kunnen eerder leegraken, waardoor douches worden gesloten, het sanitair wordt aangepast of het seizoen moet worden ingekort.
Controleer daarom vooraf waar betrouwbare watertappunten liggen en vraag bij een berghut of drinkwater beschikbaar is. Neem voor warme en onbeschutte routes een ruime voorraad mee. Een waterpunt op een digitale kaart is geen garantie dat daar op de dag van je wandeling daadwerkelijk water stroomt.
De basis van veilig bergwandelen verandert niet. Kies een tocht die past bij je ervaring, draag goede schoenen, controleer het weer, vertrek op tijd en neem voldoende eten en drinken mee. Het verschil is dat de omstandigheden minder vanzelfsprekend zijn dan vroeger.
Een sneeuwvrije route kan lastiger zijn dan verwacht. Een zonnige dag kan te heet worden en een bekende bergbeek kan door smeltwater plotseling niet meer oversteekbaar zijn. Zelfs een route die je enkele jaren geleden hebt gelopen, kan inmiddels veranderd of verlegd zijn.
Dat vraagt niet om angst, maar om extra aandacht. Controleer de actuele situatie zo kort mogelijk voor vertrek, kijk verder dan alleen de weersymbolen en bedenk vooraf wat je doet wanneer het pad niet begaanbaar blijkt. De bergen blijven uitnodigen tot prachtige wandelingen, maar ze vragen steeds vaker om een flexibele planning.
Thijs is een bergliefhebber op twee wielen. Hij komt van jongs af aan in de bergen om te wielrennen, wandelen en skiën. Bij menig cyclo stond hij aan de start en inmiddels hangt er regelmatig een fietskar achter zijn racefiets met daarin zijn twee dochters. Thijs is al jarenlang betrokken bij Indebergen en expert op het gebied van wielrennen in de bergen.
