Twee reddingsacties in de Alpen laten zien hoe snel een bergwandeling in de herfst anders kan verlopen dan in de zomer. In de Dolomieten moesten twee wandelaarsters ’s nachts met een helikopter worden opgehaald, terwijl in Oostenrijk een wandelaarster in steil terrein verdwaalde. Kortere dagen zijn daarbij niet het enige risico: ook natte bladeren, mist, eerste vorst en gesloten berghutten spelen nu een grotere rol. Wie deze herfst de bergen in gaat, doet er daarom goed aan zijn wandelplanning aan te passen.
Op de Monte Duranno in de Friulische Dolomieten kwamen twee wandelaarsters van 25 en 30 jaar afgelopen weekend tijdens hun afdaling in de problemen. Ze bevonden zich op ongeveer 2300 tot 2400 meter hoogte en konden ondanks hoofdlampen en telefonische aanwijzingen de juiste route niet meer vinden. Rond 22.15 uur werd alarm geslagen. Een helikopter die geschikt is voor nachtvluchten moest de vrouwen uiteindelijk met een lier van de berg halen. De reddingsactie werd pas diep in de nacht afgerond.
Ook in het Oostenrijkse Stiermarken was een nachtelijke reddingsactie nodig. Een wandelaarster raakte tijdens de afdaling van de Tressenstein richting de Grimminghütte van de route. Toen telefonisch contact niet meer mogelijk was, werd een zoekactie gestart. Met behulp van een warmtebeeldcamera vanuit een politiehelikopter werd de vrouw uiteindelijk gevonden in zeer steil en rotsachtig terrein. Een bergredder daalde naar haar af, waarna ze met een helikopterlier in veiligheid werd gebracht. Ze bleef ongedeerd.
Het grootste verschil met een zomerse bergwandeling is op dit moment het aantal uren daglicht. Eind september en in oktober wordt het aanzienlijk eerder donker. Een wandeling die midden in juli zonder problemen in één dag past, kan daardoor ineens te lang zijn. Daar komt bij dat een afdaling in de herfst meer tijd kan kosten. Een nat of glad pad vraagt om voorzichtiger lopen en naarmate de dag vordert speelt ook vermoeidheid een grotere rol.
Vertrek daarom vroeg en plan de wandeling zo dat je ruim vóór zonsondergang terug bent. Bouw daarbij extra tijd in voor pauzes, een verkeerde afslag of moeilijkere omstandigheden onderweg. Een hoofdlamp meenemen is bij langere wandelingen verstandig, maar moet vooral als reserve dienen. In het donker wordt het veel lastiger om markeringen, losse stenen, wortels en zijpaden goed te herkennen.
Ook de ondergrond verandert in deze periode snel. Afgevallen bladeren kunnen stenen, boomwortels en gaten in het wandelpad bedekken. In combinatie met regen of dauw kan het daardoor verrassend glad worden. Vooral op steile afdalingen en bospaden vraagt dit extra aandacht. Een pad dat er eenvoudig uitziet, kan door een laag natte bladeren opeens veel lastiger lopen.
Op grotere hoogte komt daar nog een ander risico bij. Tijdens koude nachten kan vocht op wandelpaden bevriezen en na een weersomslag kan in september of oktober al sneeuw vallen.
Vooral schaduwrijke noordhellingen blijven langer koud. Daardoor kunnen daar ijs- of sneeuwresten liggen terwijl het elders op de route nog volledig herfstachtig lijkt.
Controleer daarom niet alleen de weersverwachting in het dal, maar kijk ook naar de omstandigheden op de hoogte waarop je gaat wandelen. Bij verwachte ijsvorming kunnen lichte spikes voor onder de wandelschoenen handig zijn.
Herfstweer in de bergen kan snel veranderen. Lage bewolking of mist kan het zicht binnen korte tijd sterk beperken. Daardoor worden wandelmarkeringen moeilijker zichtbaar en is het lastiger om het verloop van een pad te herkennen. Op brede wandelwegen hoeft dat niet direct een probleem te zijn, maar op hoogalpiene routes of in rotsachtig terrein kan slechte zichtbaarheid de oriëntatie aanzienlijk lastiger maken. Download daarom vooraf een wandelkaart of route voor offline gebruik. Vertrouw bovendien niet alleen op je telefoon: het bereik in berggebieden kan beperkt zijn en een lege batterij maakt navigeren onmogelijk.
Ook de infrastructuur in de Alpen verandert in de herfst. Veel hooggelegen berghutten en almen sluiten in september of oktober hun deuren of zijn alleen nog op bepaalde dagen geopend. Wie ervan uitgaat onderweg te kunnen eten, drinken of schuilen, kan daardoor voor een verrassing komen te staan.
Controleer daarom altijd vooraf de actuele openingstijden en neem voldoende eten en drinken mee. Hetzelfde geldt voor bergliften. Veel zomerliften rijden vanaf eind september volgens een beperktere dienstregeling of sluiten volledig. Wie voor de terugweg afhankelijk is van een lift, moet dus goed op de laatste afdaling letten.
De herfst blijft een prachtige periode om in de Alpen te wandelen. Het is vaak rustiger dan in de zomer, de temperaturen zijn aangenaam en het landschap kleurt op veel plekken prachtig.
Pas je tocht alleen wel aan het seizoen aan. Vertrek vroeg, kies liever een iets kortere route, controleer weer en omstandigheden op hoogte en neem warme kleding, voldoende eten en drinken, een opgeladen telefoon en een hoofdlamp mee.
En twijfel je onderweg of je nog genoeg tijd hebt? Dan is eerder omkeren vaak de verstandigste keuze. Een uur vertraging kan in deze tijd van het jaar het verschil betekenen tussen comfortabel bij daglicht afdalen en in het donker je weg moeten zoeken.
Veelgestelde vragen over wandelen in de Alpen in de herfst
Thijs is een bergliefhebber op twee wielen. Hij komt van jongs af aan in de bergen om te wielrennen, wandelen en skiën. Bij menig cyclo stond hij aan de start en inmiddels hangt er regelmatig een fietskar achter zijn racefiets met daarin zijn twee dochters. Thijs is al jarenlang betrokken bij Indebergen en expert op het gebied van wielrennen in de bergen.
