Uit spleten en kleine grotten in de bergen van het Zwitserse Muotatal stroomt zelfs midden in de zomer ijskoude lucht. Bij een van de openingen werd slechts 3,2 graden gemeten. Een paar meter verderop was het bijna 30 graden warmer. Het bijzondere natuurverschijnsel diende vroeger als natuurlijke koelkast voor melk, kaas en vlees.
In het kort
Wie tijdens een warme zomerdag door het Muotatal in kanton Schwyz wandelt, kan op sommige plekken plotseling een ijskoude luchtstroom voelen. De koude lucht komt uit gaten, rotsspleten en kleine grotten in het uitgestrekte kalksteenlandschap.
Bij een van deze openingen gaf een digitale thermometer onlangs 3,2 graden aan. De lucht stroomde zo krachtig naar buiten dat bloemen en grassprieten voor het gat voortdurend bewogen. Op enkele meters afstand was het bijna 30 graden warmer. Door het plotselinge temperatuurverschil besloeg zelfs de bril van de persoon die de meting uitvoerde.
Het gaat niet om één bijzondere grot, zo valt te zien bij de SRF. Volgens de lokale historicus en grottenonderzoeker Walter Imhof zijn in het Muotatal honderden koude luchtopeningen te vinden. Mogelijk zijn het er zelfs meer dan duizend, al is het exacte aantal nooit vastgesteld.
De openingen liggen verspreid door het karstgebied. Karst ontstaat wanneer water gedurende een zeer lange periode kalksteen oplost. Daardoor vormen zich onder de grond gangen, spleten en holtes waar lucht en water doorheen kunnen bewegen.
De koude luchtgaten staan niet rechtstreeks in verbinding met het bekende Hölloch, dat eveneens in het Muotatal ligt. Het zijn kleinere, zelfstandige grotten en rotsspleten met een eigen luchtcirculatie.
De verklaring voor het natuurverschijnsel heeft te maken met het verschil tussen koude en warme lucht. Koude lucht is dichter en zwaarder dan warme lucht. In de holtes en spleten van de berg zakt de koudste lucht naar beneden, waarna deze via lagergelegen openingen naar buiten kan stromen.
Dat proces gaat ook door wanneer het buiten volop zomer is. Hierdoor kan het bij een rotsopening bijna winters aanvoelen, terwijl de temperatuur op een paar meter afstand boven de 30 graden ligt.
Vergelijkbare koude luchtstromen komen ook op andere plekken in de Alpen voor. Bijzonder aan het Muotatal is vooral het grote aantal openingen dat in een relatief klein gebied te vinden is.
De koude berglucht was vroeger meer dan alleen een opvallend natuurverschijnsel. Lang voordat koelkasten en elektriciteit beschikbaar waren, gebruikten boeren de grotten en luchtgaten voor het koel bewaren van levensmiddelen.
Melk die ’s avonds werd gemolken, ging in grote houten schalen de grot in. De volgende ochtend kon de gekoelde melk samen met de verse melk worden gebruikt om kaas te maken. Ook hing men vlees aan balken in de koude ruimtes. Door de lage temperatuur bleef het langer goed en kwamen er minder vliegen op af.
Niet ieder luchtgat had een natuurlijke overkapping. Op sommige plekken bouwden boeren daarom een klein huisje boven of voor de opening. Deze zogenoemde Milchhuusli werden voorzien van planken en opslagplaatsen. Zo ontstonden eenvoudige koelkasten die volledig door de luchtstroom uit de berg werden gekoeld.
In sommige van de koude grotten blijft tot ver in de zomer sneeuw liggen. Volgens Imhof bleef het ijs hier vroeger soms zelfs tot oktober aanwezig. De hoeveelheid sneeuw is de afgelopen jaren wel afgenomen, maar de lucht die uit de rotsen stroomt, is nog altijd bijzonder koud.
Ook de begroeiing rond de openingen reageert op het koele microklimaat. Planten die elders in het dal al in het voorjaar bloeien, komen rond sommige luchtgaten pas eind juni of nog later in bloei. Op slechts enkele meters afstand kunnen daardoor duidelijk verschillende omstandigheden voor planten en bloemen ontstaan.
Wil jij op de hoogte blijven van het laatste nieuws uit de bergen, verrast worden met leuke tips en aantrekkelijke aanbiedingen ontvangen? Schrijf je nu in en ontvang 'm iedere week in je mailbox.
De koude luchtopeningen liggen verspreid door het Muotatal en vormen geen officiële of duidelijk aangegeven bezienswaardigheid. Sommige bevinden zich bovendien op privéterrein of op moeilijk bereikbare plekken. Zelf naar onbekende rotsspleten of grotten zoeken is daarom niet verstandig.
Wie de ondergrondse wereld van het Muotatal wil bekijken, kan wel het nabijgelegen Hölloch bezoeken. Dit grottenstelsel staat los van de koude luchtgaten, maar geeft een goed beeld van het bijzondere karstlandschap onder de bergen.
Inmiddels is 213 kilometer van het Hölloch onderzocht. Daarmee is het de grootste grot van Zwitserland en een van de omvangrijkste grottenstelsels ter wereld. De temperatuur bedraagt er het hele jaar ongeveer 6 graden.
Het Hölloch kan niet zelfstandig worden bezocht. Er worden verschillende begeleide excursies aangeboden, van korte rondleidingen van enkele uren tot avontuurlijke dag- en meerdaagse expedities. Voor sommige tochten moet je door nauwe gangen kruipen of over rotsen klimmen, maar er zijn ook toegankelijkere kennismakingstochten.
Warme kleding en stevige schoenen zijn noodzakelijk. Ook wanneer het buiten ruim 30 graden is, blijft het in de grot ongeveer 6 graden en is de luchtvochtigheid zeer hoog. Vooraf reserveren is aan te raden, omdat deelname alleen onder begeleiding van een opgeleide grottengids mogelijk is.
Het Muotatal ligt in het kanton Schwyz in Centraal-Zwitserland. De gemeente heet officieel Muotathal, terwijl de naam Muotatal doorgaans voor het dal en de omliggende vakantieregio wordt gebruikt.
Het gebied bestaat uit groene dalen, kalksteenbergen en een omvangrijke ondergrondse wereld van grotten, spleten en waterlopen. Wie op een warme zomerdag afkoeling zoekt, hoeft hier dus niet altijd naar een bergmeer. Soms is een opening in de rotsen al voldoende.
Thijs is een bergliefhebber op twee wielen. Hij komt van jongs af aan in de bergen om te wielrennen, wandelen en skiën. Bij menig cyclo stond hij aan de start en inmiddels hangt er regelmatig een fietskar achter zijn racefiets met daarin zijn twee dochters. Thijs is al jarenlang betrokken bij Indebergen en expert op het gebied van wielrennen in de bergen.
