Steeds meer mensen reizen naar gletsjers om ze nog één keer met eigen ogen te zien voordat ze verdwijnen. Maar juist dat massatoerisme versnelt volgens onderzoekers de druk op deze kwetsbare ijslandschappen.
Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de Universiteit van Lausanne beschrijft het fenomeen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Climate Change. Jaarlijks bezoeken meer dan 14 miljoen mensen de tien bekendste gletsjerlocaties ter wereld. Gletsjers trekken al sinds de 18e eeuw mensen aan.
Hotspots in de Alpen, zoals de Aletschgletsjer, trekken steeds grotere bezoekersaantallen. Deze gletsjer, de langste van de Alpen, geldt als een van de symbolen van het zogenoemde ‘last chance tourism’: reizen naar plekken die door klimaatverandering dreigen te verdwijnen.
Volgens de onderzoekers heeft het groeiende klimaatbewustzijn gletsjers paradoxaal genoeg aantrekkelijker gemaakt dan ooit tevoren. Waar vroeger vooral de schoonheid centraal stond, ligt de nadruk nu vaak op het snelle terugtrekken van het ijs.
Wetenschappers spreken van een gevaarlijke spiraal. Gletsjers dreigen ‘doodgeliefd’ te worden: hoe meer mensen komen kijken, hoe groter de druk op de kwetsbare omgeving. Wanneer een gletsjer sterk is teruggetrokken, verschuift de toeristenstroom simpelweg naar een volgende bestemming of uitzichtpunt. Zo ontstaat een voortdurende zoektocht naar het ‘laatste ijs’.
Om het toerisme draaiende te houden, investeert de sector in nieuwe infrastructuur. Denk aan uitkijkplatforms, trappen, liften en zelfs helikoptervluchten om bezoekers toegang te blijven geven tot het ‘eeuwige ijs’. Daarnaast proberen sommige regio’s de smelt kunstmatig te vertragen. Zo worden gletsjertongen afgedekt met geotextiel – speciale witte doeken die zonlicht weerkaatsen – of wordt via ‘snowfarming’ sneeuw uit de winter bewaard voor gebruik in de zomer. Maar die oplossingen roepen vragen op.
Onderzoekers waarschuwen dat sommige maatregelen op korte termijn effectief lijken, maar op lange termijn nieuwe milieuproblemen kunnen veroorzaken. Afdekplastic kan bijdragen aan microplasticvervuiling, terwijl extra helikoptervluchten de CO₂-uitstoot verhogen. Daarnaast wijzen zij erop dat economische winsten niet altijd terechtkomen bij lokale gemeenschappen, terwijl zij wel te maken krijgen met de ecologische gevolgen in de vorm van waterschaarste en natuurrampen.
De confrontatie met verdwijnend ijs roept bij veel bergliefhebbers sterke emoties op. Gletsjers zijn wereldwijd uitgegroeid tot symbolen van klimaatverandering. In verschillende landen, waaronder Zwitserland, vonden zelfs symbolische ‘gletsjerbegrafenissen’ plaats. Deze ceremonies combineren herdenking met protest en zijn bedoeld om het publieke bewustzijn te vergroten.
Toch is het onduidelijk of het zien van smeltend ijs daadwerkelijk leidt tot duurzamer gedrag bij bezoekers. Volgens de onderzoekers is meer onderzoek nodig naar hoe toerisme rond gletsjers eerlijker en duurzamer kan worden georganiseerd.
Voor bergliefhebbers roept dit een lastige vraag op: draagt een bezoek bij aan bewustwording – of juist aan verdere belasting van het gebied?
De wetenschap pleit niet voor een volledig verbod op gletsjertoerisme, maar wel voor zorgvuldige monitoring, duidelijke bezoekerslimieten en duurzame oplossingen die de kwetsbare hooggebergtes respecteren.
De boodschap is helder: het verdwijnen van gletsjers is geen toeristische attractie, maar een signaal van een veranderend klimaat.
De redactie van In de bergen voorziet je dagelijks van de laatste informatie op het gebied van vakantie in de bergen. Het team bestaat uit redacteuren met veel bergervaring en een passie voor, je raadt het al, de bergen.
