Een bergtocht ondernemen voelt vaak als vrijheid. Maar wat als er iets misgaat? Wie is er dan verantwoordelijk? Het antwoord is helder: in de bergen ben je áltijd zelf verantwoordelijk. Ook tijdens een georganiseerde of begeleide tocht. In dit artikel meer over de aansprakelijkheid en welke civiel- en strafrechtelijke gevolgen een bergongeluk kan hebben.
Wie de bergen in gaat, doet dit doorgaans (in gezelschap) op eigen initiatief of met een gemeenschappelijke, begeleide tocht.
Spreken bergsporters onderling af om samen te wandelen of te klimmen, zonder officieel aangewezen leider, dan is sprake van een gezamenlijke tocht. Iedereen is dan in principe zelfstandig en gelijkwaardig verantwoordelijk. Beslissingen worden samen genomen en iedere deelnemer moet zelf kunnen inschatten of hij of zij de tocht aankan. Ook als er een ervaren instructeur of trainer meeloopt, betekent dat niet automatisch dat deze juridisch eindverantwoordelijk is. Alleen wanneer iemand door zijn opleiding een duidelijk voorziene risico-inschatting had moeten maken (zogeheten ‘garantenstellung’), kan dat anders liggen.
Bij een begeleide bergtocht – bijvoorbeeld met een officieel aangestelde gids – ligt de aansprakelijkheid anders. De leider draagt dan de veiligheidsrelevante én juridische verantwoordelijkheid voor de groep.
De gids bepaalt onder meer:
Gaat er iets mis, dan wordt juridisch onderzocht of de leider zijn zorgplicht heeft geschonden.
Niet elk ongeluk leidt automatisch tot aansprakelijkheid. In de bergen bestaat het zogeheten alpiene restrisico.
Denk aan:
Dit zijn risico’s die inherent zijn aan bergsport. Wie de bergen ingaat, accepteert een bepaalde mate van gevaar. Maar als blijkt dat een gids nalatig heeft gehandeld – bijvoorbeeld door waarschuwingen te negeren of slechte planning – dan kan dat juridische gevolgen hebben.
Bij een ongeluk kunnen forse kosten ontstaan:
Wanneer wordt vastgesteld dat een leider fout of nalatig heeft gehandeld, kunnen slachtoffers of nabestaanden schadevergoeding eisen. Dat valt onder het civiele recht.
In ernstige gevallen – bijvoorbeeld bij zwaar letsel of overlijden – kan naast een schadevergoeding ook strafrechtelijke vervolging volgen. Als een rechter oordeelt dat iemand aantoonbaar onzorgvuldig heeft gehandeld en dat dit direct tot het ongeluk heeft geleid, kan dit resulteren in een geldboete of zelfs een gevangenisstraf. Hier gaat het niet alleen om financiële compensatie, maar om de vraag: kan het gedrag iemand persoonlijk worden verweten?
Belangrijk om te benadrukken: ook bij een begeleide tocht verdwijnt je eigen verantwoordelijkheid niet.
Deelnemers hebben óók plichten, zoals:
Negeert iemand aanwijzingen of overschat hij zichzelf, dan kan die persoon zelf aansprakelijk zijn voor de gevolgen.
Deze juridische analyse onderstreept iets wat elke ervaren bergwandelaar al weet: goede voorbereiding is cruciaal.
Stel jezelf vóór elke tocht vragen als:
Of je nu solo op pad gaat, met vrienden of met een gids: in de bergen draag je altijd een deel van de verantwoordelijkheid zelf.
Thijs is een bergliefhebber op twee wielen. Hij komt van jongs af aan in de bergen om te wielrennen, wandelen en skiën. Bij menig cyclo stond hij aan de start en inmiddels hangt er regelmatig een fietskar achter zijn racefiets met daarin zijn twee dochters. Thijs is al jarenlang betrokken bij Indebergen en expert op het gebied van wielrennen in de bergen.
